ZNAJDŹ LEKARZA

poniedziałek, 18 Czerwiec 2018 Wersja beta
Zobacz:

Stan pacjentów leczonych ortodontycznie podczas farmakoterapii bisfosfonianami

Bisfosfoniany to leki powszechnie używane w prewencji i leczeniu osteoporozy, a także w chorobach nowotworowych z przerzutami do kości. Leki te wpływają na metabolizm kostny, a zatem i na efekty leczenia ortodontycznego, jednak do dziś dokładnie nie wyjaśniono, w jaki sposób. Toteż celem niniejszej pracy była ocena i przedstawienie doniesień z piśmiennictwa oraz bieżącego stanu badań naukowych odnośnie do związku pomiędzy leczeniem ortodontycznym a stosowaniem bisfosfonianów u ludzi.

shutterstock_129011390Bisfosfoniany (Bisphosphonates, BP) stosowane są u chorych z metabolicznymi schorzeniami kości, takimi jak osteoporoza, oraz z przerzutami nowotworowymi do kości. Leki te hamują aktywność osteoklastów, w ten sposób zmniejszając resorpcję kości. Ich okres półtrwania może wynosić ponad 10 lat [1]. Jednym z działań ubocznych jest martwica kości szczęki (bisphosphonate associated osteonecrosis of the jaws, BP-ONJ)[2-8]. Ryzyko BP-ONJ wydaje się zależeć od typu stosowanego BP, dawki, czasu leczenia i sposobu podawania (dożylnie lub doustnie). Ryzyko jest wyższe u chorych otrzymujących BP drogą dożylną niż doustną oraz u cierpiących na nowotwory w porównaniu z pacjentami ze schorzeniami niezłośliwymi [2-8].

Do dziś dzień nie zostało w pełni wyjaśnione, jakie konsekwencje dla leczenia ortodontycznego ma zmieniony podczas stosowania tych leków metabolizm kostny, nie została też dokonana ewentualna rewizja wskazań. Opublikowano jedynie stanowiska lokalnych towarzystw medycznych w sprawie leczenia stomatologicznego i chirurgicznego [5-7]. Nie istnieją natomiast wytyczne odnośnie do leczenia ortodontycznego.

Toteż celem niniejszej pracy była analiza doniesień z prasy medycznej, opisujących równoczesne stosowanie leczenia ortodontycznego i farmakoterapii bisfosfonianami (wyłącznie u ludzi).

 

Materiał i metody

Przeprowadzono systematyczny przegląd bazy PubMed za okres od stycznia 2000 r. do stycznia 2013 r. Ponadto przejrzano w sposób konwencjonalny niemieckie czasopisma fachowe z zakresu ortodoncji, niefigurujące w PubMed. Przeanalizowano również cytowane artykuły, o ile udało się je odnaleźć. Kryteria włączenia to: prace odnoszące się do ludzi oraz obecność fraz kluczowych „leczenie BP” i „leczenie ortodontyczne”. Kryteria wykluczenia obejmowały badania na zwierzętach i brak jednego lub obu z powyższych fraz kluczowych. Przy dalszym przeszukiwaniu wykorzystywano słowa kluczowe: „bisfosfoniany” + „leczenie ortodontyczne”, „ortodontyczny”, „ruchomość/przemieszczanie zębów”.

 

Wyniki

Znaleziono ogółem 28 artykułów. Tylko 7 spełniało kryteria włączenia: cztery prace kazuistyczne opisujące pojedyncze przypadki [9-12], dwie z seriami 2 [13] lub 3 [14] przypadków i jedno doniesienie oryginalne na materiale 20 chorych [15].

Praca oryginalna prezentowała retrospektywne badanie kohortowe kobiet
< 50 lat [15]. Jego plan zatwierdzony został przez komisję kwalifikacyjną Uniwersytetu im. J. Waszyngtona w Seattle. Poproszono amerykańskich ortodontów o przeprowadzenie analiz przypadków, wybierając spośród ich pacjentów kobiety < 50 lat. Próba obejmowała 113 kobiet, podzielonych na dwie grupy – leczonych BP (n = 20, w tym 19 doustnie i 1 dożylnie) i nieotrzymujących tych leków (n = 93). Pacjentki otrzymujące BP, których leczenie ortodontyczne obejmowało ekstrakcje i zamykanie luk, musiały być leczone znamiennie dłużej i występowało u nich wyższe ryzyko niepełnego zamknięcia luki oraz nieuzyskania równoległości korzeni. Nie opisano przypadków BP-ONJ. W obu grupach uzyskano wyrównanie siekaczy z rozbieżnością mniejszą niż 1 mm.

Poniżej streszczamy historie 9 opisanych przypadków chorych otrzymujących BP w trakcie lub bezpośrednio przed leczeniem ortodontycznym
(tab. 1) [9-14].

 

Przypadek 1

35-letnia kobieta ze średnio wysokim ryzykiem, otrzymująca doustnie alendronian i kortykosterydy z powodu choroby Addisona, poddała się leczeniu ortodontycznemu trwającemu 30 miesięcy. Ortodontyczne zamknięcie luki i unieruchomienie korzenia opisano jako trudne, a przemieszczanie zębów było zwolnione. Ortopantomogram pod koniec leczenia wykazał obszary zagęszczeń, linie sklerotyczne i większą gęstość kości. Poszerzenie więzadeł okrężnych przyzębia wykryto tylko w miejscu ekstrakcji. Kolejne ortopantomogramy 20 miesięcy po leczeniu i 12 miesięcy po zaprzestaniu terapii BP nie ujawniły dalszej sklerotyzacji kości i nie wykazały resorpcji wierzchołków korzeni [13].

 

Przypadek 2

77-letni mężczyzna z wysokim ryzykiem, z powodu szpiczaka kości krzyżowej leczony radioterapią, chemioterapią i zoledronianem i.v., miał zaplanowane ortodontyczne zamknięcie 2-milimetrowej luki po ekstrakcji ustawionego dojęzykowo zęba 42. W okresie progresji szpiczaka w prawej gałęzi żuchwy rozwinęła się BP-ONJ i w 13 miesiącu przerwano leczenie ortodontyczne. Zamiast zamknięcia luki miało miejsce tylko pochylenie koron, a przemieszczanie się zębów było zwolnione [13].

 

Przypadek 3

60-letnia kobieta z niewielkim ryzykiem, od 18 miesięcy pobierająca alendronian doustnie z powodu osteoporozy, miała poważną wadę zgryzu (otwarty prawy boczny), z powodu której zaplanowano leczenie ortodontyczne. Przed jego rozpoczęciem obserwowano dyskretną sklerotyzację kości wokół zęba 47. Dwa lata później wokół leczonych zębów wystąpiła sklerotyzacja kości z poszerzeniem więzadeł okrężnych przyzębia. Farmakoterapię BP przerwano po 3,5 roku leczenia. Objawy radiologiczne uległy nasileniu, a przemieszczanie zębów zwolnieniu, toteż leczenie ortodontyczne przerwano po 4,5 roku. Nie wystąpiła resorpcja wierzchołków korzeni [14].

 

Przypadek 4

50-letnia kobieta z niewielkim ryzykiem poddana została ortodontycznemu zamknięciu luki po leczeniu periodontycznym i ekstrakcji zęba 34. Ortodonta nie był poinformowany o stosowaniu alendronianu z powodu osteoporozy. Farmakoterapię BP przerwano po 12 miesiącach z powodu zapalenia przełyku (pospolite działanie niepożądane BP). W 19 miesiącu leczenia zamiast zamknięcia luki obecne było tylko pochylenie koron i przemieszczanie się zębów uległo zwolnieniu. W okolicy miejsca ekstrakcji wykryto obszary nadmiernej mineralizacji. Nawet po 13 miesiącach od przerwania stosowania BP i zakończeniu leczenia ortodontycznego stwierdzano nadmierną mobilność i poszerzenie więzadeł okrężnych przyzębia [14].

 

Przypadek 5

74-letnia kobieta z niewielkim stopniem ryzyka, z osteoporozą leczoną doustnie alendronianem od 36 miesięcy i znaczącym ubytkiem masy kostnej, z powodu choroby przyzębia miała wykonaną ekstrakcję zęba 31 i ortodontyczne zamknięcie luki. Farmakoterapię BP wstrzymano 3 miesiące przed leczeniem ortodontycznym, które trwało 14 miesięcy. Na pierwszych RTG stwierdzono łagodną sklerotyzację wokół trzonowców dolnych i zacienienie przednich przestrzeni więzadeł okrężnych przyzębia. Końcowe RTG wykazały ogniska lekkiej sklerotyzacji, łagodną przywierzchołkową resorpcję korzenia siekacza dolnego i brak zwiększonej ruchomości. Zamknięcie luki i wyrównanie uznano za udane [14].

 

Przypadek 6

68-letnia kobieta o niewielkim stopniu ryzyka, pobierająca doustnie ibandronian z racji osteoporozy, miała wykonane podniesienie dna prawej zatoki szczękowej za pomocą okruchów autologicznego materiału kostnego, pobranego z przedniej gałęzi żuchwy. W celu zakotwiczenia szkieletowego wszczepiono sztywną płytkę do kości jarzmowej. Po 6 miesiącach gojenia przeprowadzono dystalizację zębów 13, 14 i 15 za pomocą kotwicy kostnej, a następnie wyrównanie zębów (w czasie 26 tygodni). Po dystalizacji uzyskano ortodontyczne wyrównanie wszystkich zębów i wszczepiono implanty w tylną część prawej szczęki. Nie podano całkowitego czasu leczenia ortodontycznego; nie odnotowano powikłań związanych z leczeniem BP [9].

 

Przypadek 7

U 70-letniej pacjentki o niewielkim stopniu ryzyka, długotrwale leczonej BP z powodu osteoporozy, wykonano „bezkrwawą ekstrakcję” po ekstruzji ortodontycznej. Rozpołowiono I i II trzonowiec dolny prawy; dalsze korzenie poddano ekstruzji ortodontycznej przez kilka tygodni i następnie usunięto [10].

 

Przypadek 8

U 15-letniej pacjentki wysokiego ryzyka z uogólnioną dysplazją włóknistą kości, po leczeniu chirurgicznym rozszczepu wargi i podniebienia, od 13 r.ż. pobierającej pamidronian w pulsach i.v., zastosowano wszczep kostny. Dziewczynce brakowało zębów 12 i 22, obecne było stłoczenie zębów w odcinku przednim żuchwy oraz zgryz krzyżowy przedni. Po implantacji wszczepu dopiero po 6 miesiącach uwidocznił się wyraźny most kostny (co świadczyło o zmniejszonym potencjale odbudowy kości); toteż rozpoczęte wówczas leczenie ortodontyczne trwało przez dłuższy czas i było mniej agresywne. Po 3,5 roku u pacjentki uzyskano wystarczającą korekcję zgryzu [11].

 

Przypadek 9

U 66-letniej kobiety o niewielkim stopniu ryzyka założono implanty w bocznych odcinkach żuchwy, które zostały wykorzystane jako zakotwiczenie szkieletowe podczas leczenia ortodontycznego w celu intruzji/retruzji górnych i dolnych siekaczy (czas: 13 miesięcy). Leczenie BP z powodu osteoporozy (alendronian doustnie) rozpoczął lekarz ogólny, który nie wiedział o zabiegu stomatologicznym, zaś po 7 miesiącach wstrzymano je z powodu nawrotowego zapalenia okrężnicy (częsty efekt uboczny). Po leczeniu u pacjentki stwierdzono poszerzenie szpary ozębnej, ogniska sklerotyzacji kości, przywierzchołkową resorpcję korzeni górnych zębów przednich i zwiększenie ruchomości siekaczy żuchwy [12].

 

Dyskusja

Liczba pacjentów dorosłych i w podeszłym wieku wymagających leczenia ortodontycznego stale wzrasta, prowadząc do pojawiania się nowych wyzwań dla wykonawcy tych świadczeń; istotne różnice w warunkach anatomicznych i fizjologicznych, w tym stan przyzębia, oraz obecność różnych chorób współistniejących i stosowane z ich powodu leki znacząco wpływają na planowanie i tok leczenia ortodontycznego [16]. Oprócz starannie zebranego wywiadu lekarskiego, konieczna jest dobra komunikacja między stomatologiem/ortodontą a lekarzem ogólnym. Dwoje z dziewięciorga opisanych chorych otrzymywało BP bez wiedzy ortodonty [12, 14].

Historia choroby musi zostać przeanalizowana również wstecznie ze względu na długi okresu połowicznego rozpadu niektórych leków [13, 14]. Przerwa w farmakoterapii jest dyskusyjna: długi okres półtrwania BP w tkance kostnej (10-12 lata) [1, 14] przeciwstawiany jest wpływowi tych leków na tkanki miękkie, włączając w to układ krążenia [17].

Znane czynniki ryzyka rozwoju BP-ONJ obejmują specyfikę zastosowanego preparatu (rodzaj, dawka, czas trwania leczenia i droga podania), jak również równoczesne stosowanie innych leków, np. steroidów [2-7]. W przeanalizowanym piśmiennictwie BP-ONJ wystąpiła tylko u jednego chorego ze szpiczakiem mnogim, leczonego zoledronianem
i.v. i chemioterapią [13].

Analizowane przypadki wskazują, że działania uboczne były najpoważniejsze u pacjenta wysokiego ryzyka, ale miały miejsce nawet u chorych niskiego ryzyka. Z badania kohortowego wynikało, że leczeni BP pacjenci niskiego ryzyka z lukami po ekstrakcji albo wrodzonymi wykazywali większe ryzyko niepełnego zamknięcia luki, nierównoległości korzeni i konieczności dłuższego leczenia [15]. Seria przypadków z ekstrakcjami donosiła o występowaniu nierównoległości korzeni i pochylenia koron zamiast przemieszczenia zębów [13, 14].

Radiologicznie stwierdzano takie objawy, jak sklerotyzacja kości zębodołu i poszerzenie więzadła okrężnego przyzębia [12-14]. Okołowierzchołkową resorpcję korzeni w odcinku przednim opisano u dwóch z dziewięciu chorych [12, 14], nie stwierdzono jej w trzech przypadkach [13, 14], a w pozostałych czterech nie podano informacji w tym zakresie [9-11, 14].

Dane co do występowania resorpcji korzeni pod wpływem BP nie są spójne. Jedno badanie doświadczalne na zwierzętach wykazało takie zjawisko [18], podczas gdy inni autorzy donosili o hamującym wpływie BP na resorpcję korzeni [19-23].

Biorąc pod uwagę powszechne stosowanie BP w prewencji/leczeniu osteoporozy u kobiet w wieku pomenopau­zalnym, oceniono wpływ tych leków na stan narządu żucia u zwierząt, porównując grupę kontrolną zdrowych samic szczurów z 2 grupami szczurzyc poddanych owariektomii, z których jednej podawano zolendronian [24]. Szczurzyce po owariektomii otrzymujące zolendronian wykazały podobne wyniki jak grupa kontrolna, zaś w grupie po owariektomii bez farmakoterapii odnotowano największą częstość resorpcji korzeni i rozchwiania zębów [24].

Co do ruchomości zębów, w kilku opisanych przypadkach była ona zmniejszona [13-15], w innych nie [12, 14] lub ten parametr nie został wyszczególniony w opisie [9-11]. Kilka badań doświadczalnych na zwierzętach donosiło o zmniejszeniu fizjologicznej ruchomości zębów podczas stosowania BP, po części w sposób zależny od dawki
[19-23, 25].

 

Wnioski

Z powodu wzrastającej liczby osób w starszym wieku, wymagających leczenia ortodontycznego, rośnie również liczba pacjentów ortodontycznych leczonych BP. Biorąc pod uwagę czas półtrwania BP, przed rozpoczęciem leczenia powinno obowiązywać dokładne zebranie wywiadu i analiza dotychczasowej historii choroby. Z powodu braku dowodów naukowych przemieszczanie się zębów podczas leczenia ortodontycznego pacjentów eksponowanych na BP nie jest w pełni przewidywalne, toteż należy wcześniej dokonać stratyfikacji ryzyka. Przy planowaniu leczenia tych chorych należy brać pod uwagę zmieniony metabolizm kostny i większą częstość potencjalnych działań ubocznych, szczególnie w przypadkach ekstrakcji albo u chorych obciążonych czynnikami wysokiego ryzyka. Ponadto należy się spodziewać dłuższego trwania leczenia, zwolnionego przemieszczania się zębów, a u chorych z lukami międzyzębowymi wynikającymi z wad wrodzonych lub po ekstrakcji – również niepełnego zamknięcia luki i braku równoległości korzeni.

 

Konflikt interesów

Autorzy deklarują brak konfliktu interesów.

 

Wkład autorów

Do E.K. należy pomysł i projekt badania, zebrała ona również dane, przeprowadziła analizę i interpretację danych oraz naszkicowała pracę. C.J. jest specjalistą w dziedzinie stosowania bisfosfonianów u pacjentów ortodontycznych. Był zaangażowany w powstanie koncepcji i projektowanie badania, w analizę i interpretację danych oraz pisanie pracy. C.W. jako chirurg szczękowy i specjalista w dziedzinie stosowania bisfosfonianów wniósł swój wkład do koncepcji i projektu badania oraz pisania pracy. H.W., kierownik kliniki, również uczestniczył w projektowaniu i planowaniu badania oraz pisaniu pracy. Wszyscy autorzy przeczytali i zaaprobowali ostateczną wersję pracy. ​

 

Tab.1.  Dane kliniczne 9 opisanych przypadków chorych leczonych ortodontycznie podczas lub po farmakoterapii bisfosfonianami.

Przyp.1 [13] Przyp.2 [13] Przyp.3 [14] Przyp.4 [14] Przyp.5 [14] Przyp.6[9] Przyp.7 [10] Przyp.8 [11] Przyp.9 [12]
Wywiad – choroba zasadnicza, powód stosowania BF choroba Addisona na stałej kortykoterapii szpiczak mnogi prewencja osteoporozy prewencja osteoporozy prewencja osteoporozy prewencja osteoporozy prewencja osteoporozy dysplazja włóknista kości, obustronny rozszczep wargi i podniebienia prewencja osteoporozy
Wiek i płeć 35, ż 77, m 60, ż 50, ż 74, ż 68, ż 70, ż 15, ż 66, ż
Lek i dawka alendronian 70 mg 1x w tyg. + hydrokortyzon 30 mg 1x dz.+ octan fludrokortyzonu 0,10 mg 1x dz. + wapń z wit.K i D 1000-1500 mg/d zolendronian 500 mg iv 1x w mies. + chemioterapia szpiczaka alendronian doustnie, dawka nie podana alendronian doustnie, dawka nie podana alendronian doustnie, dawka nie podana, przerwa 3 m-ce przed leczeniemortodontycznym i podczas leczenia ibandronian doustnie, dawka nie podana doustnie, preparat i dawka nie podane pamidronian iv – 4 cykle (45 mg/d przez 2 lub 3 dni) co 5 mies. alendronian 70 mg 1x w tyg.
Wskaźnik ryzyka średnio wysoki (kortykotera -pia) wysoki niski niski niski niski niski wysoki niski
Leczenie bisfosfonianami  podczas leczena ortodontycznego tak, przez 30 mies. tak tak, przez 24 mies. tak nie tak tak nie tak, przez 6 mies.
Czas leczenia bisfosfonianami  przed leczeniem ortodontycznym i łącznie 41 mies. przed, 58 mies. [liczba jak w oryg.] łącznie 11 mies. przed 18 mies. przed., 42 mies. łącznie 6 mies. przed,12 mies. łącznie 36 mies. przed nie podano 10 lat przed 2 lata przed 1 mies. przed, 7 mies. łącznie
Poinformowanie ortodonty o stosowanych lekach tak tak tak  nie tak tak tak tak dopiero w trakcie leczenia
Plan leczenia ortodontycznego jednostronne zamknięcie luk po ekstrakcji zębów 14 i 44 zamknięcie luki po ekstrakcji zęba 42 zamknięcie zgryzu otwartego prawego bocznego zamknięcie luki po ekstrakcji zęba 34 zamknięcie luki po ekstrakcji zęba 31 wyrównanie i dystalizacja zębów 13-15 z zakotwicze-niem szkieletowym ekstruzja korzeni dystalnych zębów 36 i 37 przeszczep kostny w szczelinie rozszczepu,  wyrównanie siekaczy górnych intruzja/ retruzja zębów przednich dolnych i górnych z zakotwicze-niem szkieletowym
Czas leczenia ortodontycznego 30 mies. 13 mies. (przerwane) 54 mies. (przerwane) 19 mies. 14 mies. 65 mies. odpowiednio 7 i 5 tyg. 42 mies. 11 mies.
Rtg pod koniec leczenia ortodontycznego ogniska zagęszczenia, linie sklerotyczne, bardziej zwarta struktura kostna i poszerzone więzadło okrężne przyzębia w miejscu ekstrakcji martwica kości żuchwy w okolicy wierzchołków zębów 44,45 i implantu w poz.46 ogniska sklerotyczne, poszerzone szpary ozębnej w miejscu ekstrakcji obszary hipermineralizacji, ogniska sklerotyczne, poszerzone szpary ozębnej wokół siekaczydolnych dyskretne ogniska sklerotyczne i poszerzone szpary ozębnej, dyskretna resorpcja wierzchołków brak odchyleń dyskretne nawarstwienia kostne w okolicach przywierzchołkowych nie podano ogniska sklerotyczne i poszerzone szpary ozębnej, dyskretna resorpcja wierzchołków siekaczy szczęki
Resorpcja wierzchołka korzenia nie brak danych nie brak danych tak brak danych brak danych brak danych tal
Przemieszczanie się zębów zwolnione zwolnione zwolnione zwolnione nie zwolnione nie podano nie podano nie podano nie zwolnione
Powikłania i problemy zamknięcie i martwica korzeni martwica kości z owrzodzeniem, brak ruchów fizjologicz-nych, tylko pochylenie koron pomimo przerwania leczenia nasilenie objawów ubocznych zanik korzeni równoległych, rozchwianie siekacza w żuchwie nie odnotowano rozchwiania brak powikłań, które można by przypisać leczeniu bisfosfoniana- mi brak stanu zapalnego lub bólu, brak zmian radiologicz-nych nie podano rozchwianiezębów przednich dolnych

 

TŁUMACZENIE:

lek. med. Dorota Tukaj.

Za zgodą redakcji portalu BioMedCentral (www.biomedcentral.com/about/reprintsandperm).

Head & Face Medicine 2013, 9:10.

Autorzy:

Elena Krieger, Collin Jacobs Christian Walter, Heinrich Wehrbein

Słowa kluczowe:

farmakoterapia, działania uboczne, metabolizm kostny, leczenie ortodontyczne, ruchomość/przemieszczanie zębów.

Zdjęcia:

Fotolia

Piśmiennictwo:

1. Zahrowski J.J.: Bisphosphonate treatment: an orthodontic concern calling for a proactive approach. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop’, 2007, 131:311-20.

2. Bamias A. i wsp.: Osteonecrosis of the jaw in cancer after treatment with bisphosphonates: incidence and risk factors. ‚J Clin Oncol’, 2005, 23:8580-7.

3. Abu-Id M.H. i wsp.: Bisphosphonate-associated osteonecrosis of the jaw [Article in German]. ‚Mund Kiefer Gesichtschir’, 2006, 10:73-81.

4. American Dental Association Council of Scientific Affairs: Dental management of patients receiving oral bisphosphonate therapy. ‚J Am Dent Assoc’ 2006, 137:1144-50.

5. Grötz K.A., Kreusch T.: Zahnärztliche Betreuung von Patienten unter/nach Bisphosphonat-Medikation. Wissenschaftliche Stellungnahme der DGZMK 2006. Version 1.0. DZZ 60 (10); http://www.dgzmk.de/uploads/tx_szdgzmkdocuments/Zahnaerztliche_Betreuung_von_Patienten_unternach_Bisphosphonat-Medikation.pdf.

6. Ruggiero S.L. i wsp.: American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons Position Paper on Bisphosphonate-Related Osteonecrosis of the Jaws—2009 Update. ‚J Oral Maxillofac Surg’, 2009, 67:2-12.

7. Ruggiero S.L.: Bisphosphonate-related osteonecrosis of the jaw: an overview. ‚Ann N Y Acad Sci’, 2011, 1218:38-46.

8. Walter C. i wsp.: Prevalence of bisphosphonate associated osteonecrosis of the jaws in multiple myeloma patients. ‚Head Face Med’, 2010, 8(6):11.

9. Vitral R.W. i wsp.: Orthodontic distalization with rigid plate fixation for anchorage after bone grafting and maxillary sinus lifting. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop’, 2009, 136:109-14.

10. Kodama Y. i wsp.: Alveolar bone grafting in association with polyostotic fibrous dysplasia and bisphosphonate-induced abnormal bone turnover in a bilateral cleft lip and palate patient: a case report. ‚J Oral Maxillofac Surg’, 2012, 70:e500-8.

11. Smidt A., Lipovetsky-Adler M, Sharon E: Forced eruption as an alternative to tooth extraction in long-term use of oral bisphosphonates: Review, risks and technique. ‚J Am Dent Assoc’, 2012, 143:1303-12.

12. Krieger E. i wsp.: Orthodontic treatment under Bisphoshonate therapy – A case report. „J Orofac Orthop”, 2012, 74:28-39.

13. Rinchuse D.J. i wsp.: Orthodontic treatment of patients using bisphosphonates: a report of 2 cases. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop’, 2007, 131:321-6.

14. Zahrowski J.J.: Optimizing orthodontic treatment in patients taking bisphosphonates for osteoporosis. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop’, 2009, 135:361-74.

15. Lotwala R.B. i wsp.: Bisphosphonates as a risk factor for adverse orthodontic outcomes: a retrospective cohort study. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop’, 2012, 142:625-634.

16. Bartzela T. i wsp.: Medication effects on the rate of orthodontic tooth movement: a systematic literature review. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop, 2009, 135:16-26.

17. Walter C. i wsp.: Bisphosphonates affect migration ability and cell viability of HUVEC, fibroblasts and osteoblasts in vitro. ‚Oral Dis’, 2011, 17:194-9.

18. Alatli I., Hellsing E., Hammarström L.: Orthodontically induced root resorption in rat molars after 1-hydroxyethylidene-1.1-bisphosphonate injection. ‚Acta Odontol Scand’, 1996, 54:102-8.

19. Choi J. i wsp.: Effects of clodronate on early alveolar bone remodeling and root resorption related to orthodontic forces: a histomorphometric analysis. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop’, 2010, 138(548):e1-8.

20. Fujimura Y. i wsp.: Influence of bisphosphonates on orthodontic tooth movement in mice. ‚Eur J Orthod’, 2009, 31:572-7.

21. Igarashi K. i wsp.: Anchorage and retentive effects of a bisphosphonate (AHBuBP) on tooth movements in rats. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop’, 1994, 106:279-89.

22. Igarashi K. i wsp.: Inhibitory effect of the topical administration of a bisphosphonate (risedronate) on root resorption incident to orthodontic tooth movement in rats. ‚J Dent Res’, 1996, 75:1644-9.

23. Liu L. i wsp.: Effects of local administration of clodronate on orthodontic tooth movement and root resorption in rats. ‚Eur J Orthod’, 2004, 26:469-73.

24. Sirisoontorn I. i wsp.: Orthodontic tooth movement and root resorption in ovariectomized rats treated by systemic administration of zoledronic acid. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop’, 2012, 141:563-73.

25. Karras J.C. i wsp.: Effect of alendronate on orthodontic tooth movement in rats. ‚Am J Orthod Dentofacial Orthop’, 2009, 136:843-7.

 

 

Przejdź do następnej strony

Nasi klienci